होईल तुझ्या चरणी अवघा महाराष्ट्र गोळा, थाट हिंदवी स्वराज्याचा श्री शिवराज्याभिषेक सोहळा शिवराज्या…

होईल तुझ्या चरणी अवघा महाराष्ट्र गोळा, थाट हिंदवी स्वराज्याचा श्री शिवराज्याभिषेक सोहळा शिवराज्याभिषेक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा.!"छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळातील आयुर्वेद" शिवकालीन समाजात आयुर्वेदाचा वापर फक्त रोगनिवारणासाठी नव्हे तर सैनिकी आरोग्य, आहारशास्त्र, दिनचर्या आणि रोगप्रतिकारक्षमता वाढवण्यासाठी होत असे. शिवाजी महाराजांच्या सैन्यातील सैनिकांच्या आरोग्यासाठी वनस्पती, लेप, बस्ती यांचा वापर केला जात असे. अश्वगंधा, गूळवेल, हळद यासारख्या वनस्पतींनी रोगप्रतिकारशक्ती वाढवली जात होती. ऋतूनुसार आहार व दिनचर्या याला महत्त्व देत, स्नान, अभ्यंग, योग व ध्यानाचा रोजच्या जीवनात समावेश होता. गड-किल्ल्यांवर वैद्य आणि औषधी वनस्पतींचा साठा ठेवला जात असे. काही गडांवर विशिष्ट वैद्यकीय सेवाही उपलब्ध होत्या. गनिमी काव्याच्या मोहिमेतही जंगलातील औषधी वनस्पती उपयोगी ठरत. गर्भवती व बाळंतिणींसाठी खास उपचार पद्धती होत्या – जसे बस्ती, अभ्यंग, औषधी काढे. यामुळे महिलांचे आरोग्य टिकून राहत असे. शिवाजी महाराज हे स्वतः आरोग्यविषयी जागरूक होते. "राजवैद्य" ही पदं राज्यकारभाराचा भाग होती. ताडपत्रीवर लिहिलेले ग्रंथ आणि निसर्गाशी सुसंगत जीवनशैली यातून त्यांचा दृष्टीकोन स्पष्ट होतो. आजच्या काळात शिवाजी महाराजांसारखी तेजस्वी, राष्ट्रनिष्ठ संतती घडवण्यासाठी आयुर्वेदीय गर्भसंस्कार आवश्यक आहेत. त्यांच्या जीवनामागे जिजाऊंच्या संस्कारांबरोबरच आयुर्वेदीय पोषणही कारणीभूत ठरले. #ShivajiMaharaj #AyurvedaHeritage #MarathaEmpire #AncientWisdom #AyurvedicHealing #TraditionalMedicine #IndianHistory #HolisticHealth #RoyalAyurveda #MotherhoodMatters